Leasing - definicja, rodzaje, zalety i wady oraz charakterystyka produktu


Definicja

Leasing jest to „upoważnienie przez właściciela składników majątkowych - udzielone na podstawie umowy określonej osobie lub firmie - do użytkowania tych składników w ustalonym okresie w zamian za uzgodnione ratalne opłaty”

Występujące strony w umowie leasingu:

- Leasingodawca- właściciel środka trwałego (który nabył go, bądź wytworzył), przekazywanego do użytkowania przez inny podmiot. W terminologii prawnej leasingodawca nazywany jest „finansującym”
- Leasingobiorca- podmiot wynajmujący aktywa trwałe w zamian za uzgodnione w umowie opłaty wnoszone na rzecz leasingodawcy. Ma on pełne prawo do posiadania oraz do pobierania wszelkich korzyści z dzierżawionego środka trwałego, nie otrzymuje jednak praw własności (zachowuje je leasingodawca). W terminologii prawnej leasingobiorca to pojęcie używane zamiennie
z „korzystającym” 


Rodzaje leasingu

1) Ze względu na liczbę podmiotów:

a) Bezpośredni (występują 2 podmioty: leasingodawca i leasingobiorca) - producent (w przypadku leasingu samochodów osobowych przykładem może być amerykański koncern General Motors), lub dystrybutor (na przykład salon Volkswagena „Groblewski”) wynajmuje aktywa rzeczowe użytkownikom. W ten sposób realizuje wzrost obrotów (a w konsekwencji zysków) przez pozyskanie nabywców, dla których zakup środka trwałego jest mniej dogodną formą jego finansowania, czy to z powodu braku dostatecznej gotówki, czy to z powodu niskiej zdolności kredytowej, która uniemożliwia zaciągnięcie kredytu (może ona oznaczać nie tylko takie aspekty jak brak wiarygodności czy wypłacalności, ale również na przykład brak dostatecznie długiej historii kredytowej)
b) Pośredni - rolę leasingodawcy pełni pośrednik (najczęściej instytucja finansowa), który nabywa na własność od producenta obiekty wyłącznie w celu ich wynajmu leasingobiorcom. Leasing pośredni jest stosowany częściej, mimo że jest droższy niż bezpośredni- opłaty, oprócz ceny obiektu i kosztów obsługi długu (m.in. monitoringu) zawierają wówczas odsetki od zamrożonego w postaci środków trwałych kapitału oraz zysk pośrednika.

W literaturze wyodrębnia się dalsze podkategorie leasingu pośredniego:
- Subleasing, który polega na zawarciu pierwszej umowy leasingu między leasingodawcą a pierwszym leasingobiorcą, a następnie zawarciu kolejnej między leasingodawcą pierwotnym (który występuje tutaj w charakterze leasingodawcy) a leasingobiorcą wtórnym
- Leasing podwójny - właściciel środka trwałego odsprzedaje leasingodawcy przedmiot a następnie zawiera z nim umowę leasingu (inaczej mówiąc dokonuje leasingu zwrotnego). Uzyskany z powrotem środek jest później przedmiotem transakcji między właścicielem (który pełni w tej transakcji również role: leasingobiorcy pierwotnego oraz leasingodawcy) a leasingobiorcą wtórnym
- Leasing wspierany (gwarantowany) - standardowej umowie między finansującym a korzystającym towarzyszy gwarant lub podmiot refinansujący, który z jednej strony udziela poręczenia leasingobiorcy,
a z drugiej ustanawia zabezpieczenie na przedmiocie leasingu (na przykład hipotekę na nieruchomości). Leasing wspierany występuje jednak stosunkowo rzadko i dotyczy przedmiotów o wysokiej wartości, w praktyce nie stosuje się go w przypadku leasingu samochodów osobowych.
- Leasing odwrócony - leasingobiorca zawiera umowę leasingu z klauzulą wykupu. Po jej zrealizowaniu odsprzedaje finansującemu przedmiot po cenie rynkowej, a następnie zawiera kolejną umowę leasingu

2) Ze względu na zakres obowiązków:
a) Operacyjny (zamiennie: usługowy lub bieżący)- umowa zawierana na stosunkowo krótki okres (poniżej okresu zamortyzowania środka trwałego). Koszty serwisowania (m.in. amortyzacji, remontów, konserwacji, podatków i ubezpieczeń) ponosi bezpośrednio leasingodawca, który z kolei obciąża nimi leasingobiorcę.

Powyższe koszty są wliczane w wysokość rat. Po wygaśnięciu umowy leasingodawca może przedłużyć umowę na kolejny okres czasu, wynająć środek trwały innemu leasingobiorcy, lub (w praktyce najczęściej stosowane jest właśnie to rozwiązanie) sprzedać obiekt razem z przeniesieniem prawa własności. Dodatkowe podkategorie leasingu operacyjnego to :
- Leasing usługowy „mokry” - finansujący zabezpiecza stan przedmiotu leasingu tak aby nadawał się do używania przez korzystającego w dowolnym momencie. Inaczej mówiąc leasingodawca zobowiązuje się do wykonania dodatkowych usług i czynności związanych z serwisowaniem przedmiotu leasingu (na przykład ubezpieczenie)
- Leasing usługowy „suchy” - obowiązek technicznego przygotowania przedmiotu leasingu do natychmiastowego użytku spoczywa na leasingobiorcy. Finansujący nie bierze na siebie odpowiedzialności za wykonanie dodatkowych usług.

Warto również dodać, że leasingowi operacyjnemu towarzyszy założenie, że środek będzie używany przez więcej niż jednego użytkownika. Dlatego opłaty nie pokrywają całej wartości przedmiotu leasingu. Mimo to w praktyce i tak zazwyczaj dochodzi do pierwokupu środka przez leasingobiorcę. W leasingu operacyjnym środek jest uznawany za część majątku finansującego. W związku z tym jest uprawniony do dokonywania odpisów amortyzacyjnych. Leasingobiorca natomiast może zaliczyć pełną kwotę opłat jako koszt uzyskania przychodu .

b) Finansowy (kapitałowy, inwestycyjny) - długoterminowa umowa najmu o okresie zbliżonym do okresu zamortyzowania środka trwałego. Leasingodawca nie może odstąpić od realizacji umowy po jej zawarciu, natomiast odstąpienie przez leasingobiorcę pociąga za sobą konieczność zapłaty odszkodowania na rzecz finansującego. Długość umowy przekłada się bezpośrednio na płatność - w przypadku leasingu finansowego raty pokrywają wartość przedmiotu leasingu. Wyjątek stanowi wyznaczona w umowie tak zwana wartość wykupu, jednak w praktyce standardowo stanowi ona niewielką część wartości netto użyczanego środka. Zdecydowanie większa część wartości jest zatem uiszczana w ratach leasingowych, które obejmują także oprocentowanie kredytu, czyli koszty i zysk finansującego .
Z punktu widzenia rachunkowości przedmiot leasingu uznawany jest za składnik majątku leasingobiorcy, i to jemu przysługuje prawo dokonywania odpisów amortyzacyjnych, może on jednak obciążyć koszty uzyskania przychodu tylko odsetkową (nie obejmującą wartości przedmiotu) częścią opłat. Zazwyczaj leasing finansowy dotyczy aktywów o wysokiej wartości. Mimo większej pewności zrealizowania umowy leasing finansowy jest stosowany znacznie rzadziej niż operacyjny.

Warto dodać że niezależnie od rodzaju leasingu użytkownik ma prawo do pierwokupu środka trwałego. Wartość wykupu zależy od umowy, w praktyce standardowo wynosi ona 1%, lub 10%, rzadziej 20% wartości netto środka trwałego.

3) Pozostałe klasyfikacje leasingu:
Ze względu na czas zawierania umowy:
- Krótkoterminowy (do 3 lat)
- Średnioterminowy (od 3 do 10 lat)
- Długoterminowy (powyżej 10 lat)

4) Ze względu na przedmiot leasingu:
- Leasing dóbr konsumpcyjnych
- Leasing dóbr inwestycyjnych
- Leasing dóbr unikatowych

5) Ze względu na bezpośrednie ponoszenie kosztów:
- Leasing pełny- wszystkie koszty ponoszone są bezpośrednie przez finansującego
- Leasing czysty- wszystkie koszty ponoszone są bezpośrednio przez korzystającego

6) Inne:
- Leasing otwarty- korzystający może używać dowolnych środków oferowanych przez finansującego, ale wyłącznie do ustalonej wartości
- Cliffing- stosowany w leasingu samochodów.

Cliffing jest stosunkowo innowacyjnym instrumentem leasingu (został opracowany przez Centrum Leasingu i Finansów w sierpniu 1997 roku). Raty leasingowe są równe odpisom amortyzacyjnym, ponadto wszystkie poniesione podczas umowy leasingu wydatki związane z pojazdem stanowią koszt uzyskania przychodu (pod warunkiem że wartość samochodu nie przekracza 10.000 EUR). Przedmiot leasingu jest uznawany za składnik majątku leasingobiorcy. .

7) J. Grzywacz wyróżnia także podział ze względu na:
Przedmiot leasingu (rodzaje produktów):
- Środki transportu
- Komputery
- Wyposażenie biurowe
- Maszyny, urządzenia
- Nieruchomości

8) Odnoszenie korzyści podatkowych:
- Norweski - płatności uiszczane z góry, opłata wstępna jest zbliżona do wartości netto środka
- Podatkowy (prawdziwy) - stosowane korzyści podatkowe, opłaty „z dołu”

9) Możliwość wymiany przedmiotu leasingu podczas umowy:
- Rewolwingowy (odnawialny)
- Terminowy


Zalety i wady leasingu:

1. Obiekt nie może służyć jako zastaw, ponieważ należy do leasingodawcy. W przypadku leasingu samochodów osobowych mamy do czynienia z niemożliwością zastosowania tak zwanej blokady rejestracyjnej. Wyjątkiem jest leasing wspierany, jednak w praktyce jest on rzadko stosowany.
2. Mniejsze niż w przypadku zakupu za gotówkę oraz kredytu ryzyko demodernizacji. Ryzyko takie redukowane jest za pomocą krótkiego czasu umowy, poza tym w interesie finansującego jest zapewnienie korzystającemu możliwie najnowocześniejszej technologii. Powyższy czynnik  nie ma większego znaczenia jeśli chodzi o leasing samochodów osobowych, ale w przypadku na przykład wyposażenia dentystycznego może być decydujący.
3. Uniknięcie tzw. „kosztów bezczynności”. Kapitał jest zaangażowany szybciej niż w pozostałych przypadkach finansowania.
4. Możliwość zastosowania tak zwanego leasingu zwrotnego (w terminologii anglojęzycznej znanego pod pojęciem „sale and lease back”). Polega on na rezygnacji z prawa własności przy zachowaniu praw do użytkowania.
5. Opłaty leasingowe (lub ich część) stanowią koszt uzyskania przychodów. Poza tym jest możliwość zmniejszenia podstawy opodatkowania o naliczony VAT. Jest to cenna informacja z punktu widzenia rachunkowości podatkowej.
6. Stosunkowo łatwy dostęp do pozyskania dóbr inwestycyjnych. Czas oczekiwania jest dużo krótszy niż w przypadku kredytów, a przy zastosowaniu procedury uproszczonej jedyne wymagania to posiadanie dwóch dokumentów tożsamości ze zdjęciem oraz zaświadczenie o stałych dochodach (leasing konsumencki) lub poświadczenie wpisu do Krajowego Rejestru Sądowego (leasing korporacyjny).

Inaczej dobre i złe strony leasingu ocenia J. Kudła. Z punktu widzenia korzystającego można wymienić następujące zalety:
1. Inaczej niż w przypadku kredytu nie wymagany jest udział własny
2. Brak wymaganych dodatkowych zabezpieczeń (wyjątkiem jest tutaj wspomniany wcześniej leasing gwarantowany)
3. Niższa podstawa opodatkowania przy obliczaniu wysokości podatku dochodowego PIT (leasing konsumencki) czy CIT (leasing korporacyjny)
4. Warunki umowy mogą być elastycznie dopasowane do indywidualnych potrzeb i możliwości leasingobiorcy (dotyczy to zwłaszcza wysokości opłaty wstępnej i wartości wykupu, które mogą być ustalane dowolnie)
5. Przedmiot leasingu nie jest uwzględniany w bilansie jako zobowiązanie
6. Doświadczenie (a także korzyści skali wynikające z działalności) leasingodawcy pozwala na tańsze zakupy maszyn i urządzeń oraz uzyskanie lepszej ceny w przypadku ewentualnej sprzedaży wyleasingowanej rzeczy po upływie okresu umowy

Do wad natomiast należy zaliczyć:
1. Korzystający przejmuje na siebie zagrożenia dotyczące przedmiotu leasingu, między innymi ryzyko upadłości leasingodawcy (leasingobiorca nie ponosi tylko ryzyka przejętego przez finansującego). Wynika to bezpośrednio z istoty wynajmu- leasingobiorca, mimo posiadania środka trwałego oraz prawa do jego używania nie ma praw własności. W przypadku ogłoszenia upadłości przedmioty użyczone innym podmiotom, jako składniki majątku finansującego, zostają odebrane korzystającym.
2. Brak prawa własności przedmiotu leasingu oraz możliwość jego odebrania w przypadku opóźnienia w spłacie rat leasingowych
3. Stosunkowo wysoka wysokość opłat, obejmująca: czynsz (lub koszt używania), wartość przedmiotu leasingu (lub jej część, w zależności od rodzaju leasingu), koszt uzyskania kapitału pozwalającego na zakupienie użyczanych przedmiotów a także zysk finansującego

Pełne zestawienie korzyści i wad dla obu stron przedstawia J. Grzywacz:
1. Zalety dla leasingobiorcy:
- Pozostawienie dużej części środków niezaangażowanej w inwestycję
- Możliwość regulowania opłat proporcjonalnie do swoich możliwości finansowych
- Korzyści podatkowe
- Szybkie i mniej skomplikowane niż w przypadku kredytów zawarcie umowy
- Zachowanie zdolności do zaciągania kredytów
- Dostęp do nowoczesnej technologii, zwłaszcza przy leasingu operacyjnym
- Szybsze działanie na rynku dzięki inwestycji finansowanej za pomocą leasingu

2. Wady dla leasingobiorcy:
- Brak prawa własności aktywu (nie może służyć on jako zabezpieczenie majątkowe). Poza tym w sytuacji bankructwa finansującego może on zostać zarekwirowany przez komornika
- Wyższy koszt finansowania niż w przypadku kredytu czy zakupu
- Poważne skutki finansowe naruszenia warunków umowy. W praktyce umowa zazwyczaj zabezpieczona jest wekslem in blaco na sumę wartości środka oraz kar umownych.
- Mniejszy zakres uprawnień niż finansujący
- Ryzyko- korzystający musi uiszczać opłaty nawet w razie utraty czy uszkodzenia aktywu, obowiązkiem leasingobiorcy jest także przywrócenie go do stanu poprzedniego.

3. Zalety dla leasingodawcy:
- Zwiększony zakres działań banków
- Korzyści podatkowe, pozwalające na większe zyski
- Odzyskanie aktywu w sytuacji naruszenia umowy
- Zbycie dóbr inwestycyjnych (zwanych „dobrami trudnymi”)

4. Wady dla leasingodawcy:
- Możliwość wyłudzenia aktywu przez fikcyjne podmioty
- Szybkie „starzenie się techniczne” środków- jeśli chodzi o leasing samochodów rozwiązaniem stał się rynek leasingu aut używanych
- Zagrożenie nieodpowiednią interpretacją umowy przez Urząd Skarbowy (dotyczy to zwłaszcza kwestii odliczenia VAT)


Leasing czy kredyt

Z powyższych zestawień zalet i wad wynika, że leasing mógłby być preferowanym rozwiązaniem dla firm małych i krótko istniejących na rynku, dla których procedury kredytowe są zbyt restrykcyjne. W analizie finansowej, decydującej o opłacalności, należy jednak  wziąć pod uwagę również inne czynniki.

Przede wszystkim należy uwzględnić prawo podatkowe, a co za tym następuje:
- Do majątku której ze stron umowy należy przedmiot leasingu podczas jej trwania
- Której stronie przysługuje prawo dokonywania odpisów amortyzacyjnych użyczanego środka trwałego i tym samym zmniejszenie podstawy opodatkowania
- Która strona traktuje raty leasingowe jako koszt, a która jako przychód

Po ustaleniu założeń analiza przebiega w czterech etapach:
- obliczenie (lub oszacowanie) stopy procentowej dla kredytu trwającego tyle samo co umowa leasingowa
- obliczenie całkowitego kosztu leasingu z uwzględnieniem wszystkich dodatkowych efektów umowy (jak na przykład odliczenie podatku VAT, ubezpieczenie doliczane do rat, czy wartość wykupu)
- obliczenie kosztu zakupu za środki pochodzące z kredytu (cena i koszt transakcji, utrzymania, serwisu, ubezpieczenia po odjęciu odpisów amortyzacyjnych oraz ewentualnego przychodu ze sprzedaży przedmiotu po okresie spłaty kredytu)
- porównanie pozycji 2 z pozycją 3.
Pozycje: 2 i 3 oblicza się na podstawie wartości obecnej (present value).


Autor: Ł. Filo, Polski rynek leasingu pojazdów. Perspektywy rozwoju na lata 2007- 2010

Wykorzystano:
1) W. Bień, Zarządzanie finansami przedsiębiorstwa wydanie 7- zaktualizowane i rozszerzone, Centrum Doradztwa i Informacji Difin sp. Z o.o. Warszawa 2005
2) J. Kudła Instrumenty finansowe wydawnictwo Key Text sp z o.o. Warszawa 2002
3) B. Olzacka, R. Pałczyńska- Gościniak Leksykon zarządzania finansami Ośrodek Doradztwa i Doskonalenia Kadr, Gdańsk 1998
4) J. Zarzecki Finanse, wyd. 2-gie uaktualnione i rozszerzone, Wyd. Wyższej Szkoły Ekonomicznej w Białymstoku, Białystok 2003
5) J. Gajdka, E. Walińska Zarządzanie finansowe. Teoria i praktyka tom II, Fundacja Rozwoju Rachunkowości w Polsce, Warszawa 2000
6) J. Grzywacz Podstawy bankowości Wyd. Difin, Warszawa 2002
7) R. i R. Radziukiewicz Słownik terminów używanych w bankowości Wydawnictwo BART Warszawa 1999